Niet-giftige kaarsen: een eerlijke gids voor schoner branden

Wie zoekt naar niet-giftige kaarsen, bedoelt meestal kaarsen zonder de ingrediënten die je liever niet inademt: paraffine, synthetische geur, kleurstoffen en lonten met een metalen kern. Geen enkele kaars is helemaal vrij van uitstoot, want elke vlam geeft wat deeltjes en gassen af. Wat je wel kunt kiezen, is een kaars met een korte, eenvoudige ingrediëntenlijst, die je vervolgens goed brandt.

Wat “niet-giftige kaarsen” eigenlijk betekent

De term is geen wettelijke of technische norm. Geen enkele instantie test en certificeert een kaars als niet-giftig, dus een etiket dat het belooft, vertelt je iets over de bedoelingen van de maker en niets over een meting. Wat kopers eigenlijk vragen, is preciezer en nuttiger: waar is deze kaars van gemaakt, en hoe schoon brandt hij?

Op die vraag bestaan duidelijke antwoorden. Een kaars bestaat altijd maar uit een handvol dingen: een was, een lont en soms een geur en een kleur. Elk daarvan kan eenvoudig of ingewikkeld zijn, vermeld of verborgen. Hoe minder het er zijn en hoe duidelijker ze benoemd worden, hoe makkelijker je weet wat je aansteekt.

Elke vlam stoot iets uit

Laten we het gewoon zeggen. Elke open vlam, van een kaars tot een gaspit, produceert fijne deeltjes, koolstofdioxide en waterdamp, en een vlam die te groot of onrustig is, geeft zichtbaar roet. Een kaars van pure bijenwas en katoen doet dat ook, in kleine hoeveelheden. Het eerlijke doel is dus niet nul, maar minder: minder toegevoegde ingrediënten, een rustigere vlam en een goed geventileerde kamer.

Onderzoek waarin kaarsenwassen worden vergeleken is beperkt, en de uitkomsten hangen sterk af van hoe een kaars wordt gebrand. Een lange lont, tocht of een sterk geparfumeerde kaars kan net zoveel uitmaken als de was zelf. Houd dat in gedachten wanneer een merk meer belooft dan een vlam kan waarmaken, ook de bewering dat een kaars de lucht zuivert.

Ingrediënten die je in kaarsen liever vermijdt

• Paraffine. Een bijproduct van de olieraffinage, en waar de meeste kaarsen van gemaakt zijn. Het is goedkoop en draagt geur sterk, en daarom zo gangbaar, ook in veel mengsels. Onze gids over paraffinevrije kaarsen laat zien hoe je het herkent.
• Synthetische geur. “Fragrance” of “parfum” op een etiket kan staan voor een mengsel van vele niet-vermelde stoffen. Ben je gevoelig voor geur, dan is dit meestal het eerste ingrediënt om te schrappen.
• Kleurstoffen. Kleur voegt niets toe aan het branden. Een felgekleurde kaars is ergens mee gekleurd, en het etiket zegt zelden waarmee.
• Lonten met een metalen kern. Sommige lonten hebben een metalen kern om rechtop te blijven staan. Loden kernen zijn in veel landen verboden; met een gewone gevlochten katoenen lont speelt de vraag helemaal niet.
• Vage namen voor de was. “Natuurlijke was”, “wasmengsel” of “sojamengsel” zonder percentages betekent vaak dat er paraffine in zit.

Waar je op let bij een schoner brandende kaars

De was

Zoek een enkele, benoemde was, bij voorkeur voor 100%. Pure bijenwas is compact en smelt pas bij een hoge temperatuur, rond 62 tot 64 °C, zodat hij langzaam en helder brandt met heel weinig roet. Soja en andere plantaardige wassen bevatten geen aardolie, maar zijn zachter en worden vaak gemengd. Onze vergelijking bijenwas of soja kaarsen zet de belangrijkste wassen naast elkaar.

De lont

Een gewone katoenen lont, afgestemd op de kaars. Een te dikke lont geeft een hoge, walmende vlam; een te dunne verdrinkt in zijn eigen plasje was. De lontmaat staat nooit op een etiket, dus het zegt iets als een maker een brandtijd vermeldt en daarvoor instaat.

De geur

Ongeparfumeerd is de eenvoudigste keuze. Wil je geur, kies dan een benoemde bron, zoals etherische oliën in een lichte dosering, en geen naamloze “fragrance”. Bedenk wel dat etherische oliën nog altijd geconcentreerde aromatische stoffen zijn. Natuurlijk betekent niet voor iedereen mild, en sommige worden afgeraden in de buurt van katten en honden.

De maker

Een korte, specifieke ingrediëntenlijst, een vermelde plaats van productie en gemeten brandtijden zijn de kenmerken van een maker die niets te verbergen heeft. Kan een merk je niet vertellen wat voor was het gebruikt, dan is dat ook een antwoord.

Een korte checklist voor je koopt

1. Wordt de was benoemd, en is het voor 100% één soort was?
2. Is de lont van katoen of een andere gewone vezel, zonder metalen kern?
3. Wordt de geur benoemd, of is de kaars ongeparfumeerd?
4. Is de kaars vrij van kleurstoffen?
5. Wordt er een brandtijd in uren vermeld?
6. Vertelt de maker waar en hoe de kaars gemaakt wordt?

Zes keer ja maakt een kaars niet onschadelijk, want niets met een vlam is dat. Het betekent wel dat je precies weet wat je brandt.

Zo brand je elke kaars schoner

De manier waarop je een kaars brandt, verandert meer aan wat hij afgeeft dan de meeste etiketten. Een paar gewoonten helpen bij elke soort was.

• Knip de lont voor elke brandbeurt bij tot ongeveer 5 mm. Een korte lont geeft een kleine, rustige vlam en heel weinig roet. Ons stuk over de lont bijknippen legt uit waarom.
• Zet de kaars uit de tocht, want tocht laat de vlam flakkeren, walmen en druipen.
• Brand een kaars niet langer dan vier uur achter elkaar en laat hem daarna helemaal afkoelen.
• Lucht de kamer na een lange avond bij kaarslicht.
• Doof de vlam met een kaarsendover in plaats van hem uit te blazen, want blazen verspreidt rook.
• Laat een brandende kaars nooit onbeheerd achter en houd hem buiten bereik van kinderen en huisdieren.

Waar Beezu staat

Wij maken kaarsen van 100% Europese bijenwas en een katoenen lont, met de hand gegoten of gedompeld in kleine batches in ons atelier in Europa. Er zit geen paraffine in, geen soja of andere mengsels, geen kleurstoffen en geen synthetische geur. Onze stomp- en dinerkaarsen zijn ongeparfumeerd: brandend ruiken ze alleen heel zacht naar honingraat. Onze drie kommen van steengoed krijgen biologische etherische oliën, zo licht gedoseerd dat de bijenwas erdoorheen blijft komen.

Meer beweren we niet. Een kaars van Beezu is nog altijd een vlam, alleen een die gemaakt is met zo weinig ingrediënten als een kaars kan hebben. Lees waar de was vandaan komt op Onze bijenwas en kies daarna een ongeparfumeerde stompkaars, een paar dinerkaarsen voor op tafel of een geurkaars in een kom van keramiek.